ნახატის ისტორია
შესაძლოა, ამ ნახატზე ქალი საკუთარ შვილს ყიდის. მაგრამ სანამ განსჯით, კარგად დააკვირდით, რა ხდება აქ. ერთი შეხედვით, ჩვეულებრივი შეხვედრაა. სინამდვილეში კი ხელოვნებათმცოდნეები ამ ნახატს სულ სხვადასხვანაირად კითხულობენ.
ორი ოჯახი
მარცხნივ მილიონერი და მისი მეუღლე დგანან. დააკვირდით: ოქროს ძეწკვი, საყურეები, სამაჯური, ბეჭდები. ნიკო ფიროსმანს მათთვის ოქროსფერი საღებავი არ დაუზოგავს. ფული აქვთ, ალბათ იმდენი, რომ თითქმის ყველაფერი იყიდონ. მაგრამ ერთი რამ ფულით ვერ იყიდეს: შვილი არ ჰყავთ. ფიროსმანმა ეს ნახატზე თავისი ხელით მიაწერა კიდეც, რუსულად: „მილიონერი უშვილო“.
მეორე მხარეს ღარიბი დედაა, სამი შვილით. დედაც და ბავშვებიც ფეხშიშველები არიან. ჩვილი მკერდზე მიუკრავს და კვებავს. ფული არ აქვს, სამაგიეროდ, შვილები ჰყავს. აქაც წარწერაა: „ღარიბი შვილებით“.
რას ნიშნავს ეს ხელი?
მილიონერის ცოლი ხელს უწვდის. ერთი წაკითხვით, უშვილო წყვილი ღარიბ დედას ბავშვს სთხოვს. დედა კი პირდაპირ ჩვენ გვიყურებს, თითქოს ვერც იგებს, რას სთხოვენ. ფონზე ერთი მთლიანი ხეც არ დგას, მხოლოდ კუნძებია. შუაში ორი მოჭრილი ხეა: დაბალი და მაღალი. ზოგი მათში უშვილობის ნიშანს ხედავს. მათ გვერდით კი დედა ახალ სიცოცხლეს კვებავს.
თუმცა არსებობს სრულიად სხვა ახსნაც. იქნებ აქ არავინ არაფერს ყიდის? იქნებ ეს ხელი დახმარებას სთავაზობს, ან უბრალოდ თანაგრძნობას გამოხატავს? ხელოვნებათმცოდნე თემო ჯაფარიძე აქ ქრისტიანულ მეტაფორას ხედავს. მდიდარი წყვილი არ არის გაკიცხული: ისინი მოწიწებით დგანან ნატანჯი დედის წინაშე. ამ წაკითხვით, ნახატი გარიგებაზე კი არა, ადამიანურ თანასწორობაზე გვესაუბრება.
მხატვარი, რომელსაც ხატვა არ უსწავლია
ეს ყველაფერი დახატა კაცმა, რომელსაც ხატვა არასდროს უსწავლია. ფიროსმანი თბილისის დუქნებს აბრებს უხატავდა, ხშირად სადილისა და ღვინის სანაცვლოდ. ხატავდა შავ მუშამბაზე და შავ ფონს ნახატის ნაწილად ტოვებდა. ფიგურები კი პირდაპირ ჩვენ გვიყურებენ, თითქოს ფოტოგრაფის წინ დგანან.
1918 წელს ფიროსმანი, შიმშილით დაუძლურებული, სიღარიბეში გარდაიცვალა. მისი საფლავის ადგილიც კი უცნობია: მთაწმინდის პანთეონში მხოლოდ სიმბოლური საფლავის ქვა დგას. დღეს კი მისი ნახატები პარიზიდან ბაზელამდე გამოიფინა, პაბლო პიკასომ მისი პორტრეტი შექმნა, ფიროსმანი კი საქართველოს ყველაზე საყვარელ მხატვრად იქცა.
ვისი ცხოვრება სჯობს?
ფიროსმანმა ორივე ოჯახს რაღაც მისცა და რაღაც დააკლო. ერთს სიმდიდრე აქვს, მაგრამ შვილი არ ჰყავს. მეორეს შვილები ჰყავს, მაგრამ შესაძლოა, მათი გამოკვების საშუალებაც არ ჰქონდეს. და არც ერთის ბედნიერებაა გარანტირებული.
შეიძლება, ყველაზე დიდი შეცდომა სწორედ ის იყოს, რომ ერთი შეხედვით გადავწყვიტოთ, ვისი ცხოვრება სჯობს.
ორიგინალი, 156 × 114 სმ, თბილისში, საქართველოს ეროვნულ მუზეუმში ინახება.