სტოიკური სიმშვიდე

რომის იმპერატორი მარკუს ავრელიუსი თავის ჩანაწერებში საკუთარ თავს მიმართავს: „უნდა ჰგავდე ზღვაში შეჭრილ კონცხს: ტალღები განუწყვეტლივ ეხეთქება, ის კი თავად დგას და მის ირგვლივ აზვირთებული ტალღებიც წყნარდება და მშვიდდება.“ მომდევნო ჩანაწერში დასძენს, რომ ის, რაც შეგემთხვა, თავისთავად უბედურება არ არის, ხოლო მისი ღირსეულად ატანა ნამდვილად დიდი ბედნიერებაა.

ყოფილი მონა და ფილოსოფოსი ეპიქტეტე თავის სახელმძღვანელოში წერს: „ადამიანებს აღელვებს არა ის, რაც ხდება, არამედ შეხედულებები ამის შესახებ.“ მისი მაგალითით, სიკვდილი თავისთავად საშინელი არ არის, თორემ სოკრატესაც ასე მოეჩვენებოდა; საშინელი თავად შეხედულებაა. ამიტომ, როცა რამე გვაბრკოლებს ან გვაწუხებს, ბრალი სხვებს კი არა, საკუთარ შეხედულებებს უნდა დავდოთ.

თავის საუბრებში ეპიქტეტე რომაელ აგრიპინუსს იხსენებს. როცა უთხრეს, რომ სენატში მისი საქმე განიხილებოდა, აგრიპინუსმა კარგი შედეგი ისურვა, მაგრამ, რადგან ვარჯიშის დრო იყო, ჩვეულებისამებრ ვარჯიშზე წავიდა. შემდეგ აცნობეს, რომ გადასახლება მიუსაჯეს. მან მხოლოდ ქონების ბედი იკითხა და, როცა გაიგო, რომ ქონება არ ჩამოართვეს, თქვა, რომ არიკიაში წავიდოდნენ და იქ ისადილებდნენ. ეპიქტეტესთვის ეს ჩვენს ძალაში არსებულისა და არარსებულის გარჩევის მაგალითია.

სენეკა მეგობარ სერენუსს წერს, რომ ბერძნები გონების მშვიდ სიმყარეს ევთიმიას უწოდებენ, თავად კი მას სულის სიმშვიდეს არქმევს. ეს ისეთი მდგომარეობაა, როცა გონება თანაბრად და შეუშფოთებლად მიედინება, კმაყოფილია საკუთარი თავითა და გარემოთი და არც ზედმეტად აღფრთოვანდება, არც დაითრგუნება. სენეკას აზრით, შეუშფოთებლობის სურვილი დიდი რამაა, ყველაზე დიდიც კი.

სენეკა ლუცილიუსს წერილში წერს: „იმაზე მეტი რამ გვაშინებს, ლუცილიუს, ვიდრე გვანადგურებს; უფრო ხშირად წარმოსახვაში ვიტანჯებით, ვიდრე სინამდვილეში.“ მისი რჩევით, უბედური ნუ იქნები კრიზისის მოსვლამდე: შესაძლოა, საფრთხე, რომლისაც გეშინია, საერთოდ არ დადგეს. ჩვენი განმარტებით, ეს ამ თემის საერთო აზრს აჯამებს: სიმშვიდე ხშირად კითხვით იწყება, რა ხდება ახლა სინამდვილეში.