ენქირიდიონი (სახელმძღვანელო)

ეპიქტეტე სახელმძღვანელოს გამიჯვნით იწყებს: ზოგი რამ ჩვენს ძალაშია, ზოგი არა. ჩვენს ძალაშია შეხედულება, მიზანი, სურვილი და არიდება, ერთი სიტყვით, ჩვენი საკუთარი საქმეები. ჩვენს ძალაში არ არის სხეული, ქონება, რეპუტაცია და თანამდებობა. მისი აზრით, ვინც სხვისას საკუთარად მიიჩნევს, შეფერხდება, იგლოვებს და შეწუხდება, ხოლო ვინც მხოლოდ თავისას, მას ვერავინ დააზიანებს.

ეპიქტეტეს ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი აზრი: „ადამიანებს საგნები კი არ აშფოთებთ, არამედ შეხედულებები, რომლებიც საგნებზე აქვთ. ასე, სიკვდილი არაფრით არის საშინელი, თორემ სოკრატესაც ასე მოეჩვენებოდა. საშინელება სიკვდილის შესახებ ჩვენს წარმოდგენაშია, რომ ის საშინელია.“ ამიტომ, როცა რამე გვაწუხებს, ბრალი სხვას კი არა, საკუთარ შეხედულებას უნდა დავდოთ.

ეპიქტეტე გვირჩევს, ყოველი შემთხვევისას საკუთარ თავს მივუბრუნდეთ და ვიკითხოთ, რომელი უნარი გვაქვს ამის გასამკლავებლად. თუ ლამაზ ადამიანს შევხვდით, საჭიროა თავშეკავება; თუ ტკივილი გვაქვს, სიმტკიცე; თუ გვლანძღავენ, მოთმინება. მისი აზრით, ვინც ამ კითხვის დასმას შეეჩვევა, მას ცხოვრების მოვლენები ვეღარ წალეკავს, რადგან ყოველ მათგანში საკუთარი უნარის გამოყენების შესაძლებლობას დაინახავს.

სახელმძღვანელოს ერთ-ერთი უმოკლესი თავი მხოლოდ ერთ წინადადებას შეიცავს: „ნუ მოითხოვ, რომ მოვლენები ისე მოხდეს, როგორც შენ გსურს; არამედ ისურვე, რომ ისე მოხდეს, როგორც ხდება, და კარგად წახვალ.“ სახელმძღვანელოს მეორე თავის მიხედვით, იმედგაცრუება გარდაუვალია, როცა იმას ვისურვებთ, რაც ჩვენს ძალაში არ არის, ამიტომ იქვე გვირჩევს, თავი მხოლოდ იმას ავარიდოთ, რაც ჩვენს ძალაშია.

ეპიქტეტე მკითხველს ეკითხება, კიდევ რამდენ ხანს გადადებს საკუთარი თავის გაუმჯობესებას. პრინციპები უკვე იცის, ბავშვი აღარ არის, სხვა მასწავლებელს რაღას ელოდება? ვინც დღიდან დღეზე გადადებს, შეუმჩნევლად ვერაფერს მიაღწევს. ამიტომ, როცა ტკივილი ან სიამოვნება, დიდება ან სირცხვილი შეხვდება, უნდა ახსოვდეს: ახლაა შეჯიბრი, ოლიმპიადა უკვე დაიწყო და მისი გადადება შეუძლებელია.