ალუდა ქეთელაური

პოემის დასაწყისში ალუდა ქეთელაური ქისტ მარბიელებს მისდევს, ერთს კლავს, მეორესთან, მუცალთან, ხანგრძლივ სროლაში მასაც მოკლავს. ხევსურული წესით მოკლული მტრის მარჯვენა უნდა მოეჭრა, მაგრამ ალუდამ ეს არ ქნა: „მარჯვენას არ სჭრის მუცალსა, იტყოდა: ცოდვა არიო; ვაჟკაცო, ჩემგან მოკლულო, ღმერთმა გაცხონოს მკვდარიო.“

შატილში დაბრუნებული ალუდა მოხუც უშიშას უყვება, როგორ იბრძოდა მუცალი, და მის ვაჟკაცობას აქებს. როცა ამბობს, რომ მუცალის მარჯვენის მოჭრა ვერ გაიმეტა, ხევსური ახალგაზრდები მას ლანძღავენ: ჰგონიათ, რომ ქისტს გაექცა და ქალად იქცა. ყველა ზურგს აქცევს. მხოლოდ მინდია, თორმეტი ქისტის მკვლელი, იცავს ალუდას და სიმართლის გასაგებად გზას ადგება.

გუდანის ჯვრის ხატობაზე ალუდას შავი მოზვერი მოჰყავს და ხევისბერ ბერდიას სთხოვს, ის მის მიერ მოკლული ქისტის, მუცალის, სულს შესწიროს. ბერდია უარს ამბობს: ურჯულოსთვის საკლავის დაკვლა რჯულის შებღალვად მიაჩნია. გაბრაზებული ალუდა მოზვერს თავად კლავს. ბერდია ხალხს მოუწოდებს, ალუდა თემიდან მოიკვეთოს, სახლი დაუნგრიონ, ცეცხლი წაუკიდონ და საქონელი თემს გადასცენ.

ქარბუქში, ვიწრო თოვლიან გზაზე, ალუდა ოჯახით ტოვებს შატილს; დედა და ცოლი, ლელა, ძლივს მიჰყვებიან. ერთხელ მოიხედავს უკან და მშობლიურ მხარეს ემშვიდობება: „მშვიდობით, საჯიხვეებო, გამახარელნო თვალისა! მშვიდობით, ჩემო სახ-კარო, გულში ამშლელო ბრალისა! მშვიდობით, ჩვენო ბატონო, ყმათად მიმცემო ძალისა!“ მერე ქედს გადადიან და მათი კვალიც აღარ ჩანს.

ჩვენი განმარტებით, პოემის მთავარი კონფლიქტი პირად სინდისსა და თემის წესს შორისაა. ალუდა ხევსურული ზნეობის გარეთ არ დგას: ის მამაცი მეომარია და თავს გუდანის ჯვრის ყმად თვლის. მაგრამ მტრის ვაჟკაცობის პატივისცემა მას ჩვეულების დარღვევისკენ უბიძგებს. ვაჟა-ფშაველა ამ არჩევანს არ აკნინებს: ალუდა თავის სიმართლეს არ ღალატობს, თუმცა ამის გამო სახლსა და მიწას კარგავს.